بهادر نادری
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ بهادر نادری
آرشیو وبلاگ
      بلوچستان (شعر ، داستان ، عکس ، مطلب و مقاله (بلوچی و فارسی))
بلوچیءِ اوّلی غزل گوش / صبا دشتیاری نویسنده: بهادر نادری - ۱۳۸٩/۱۱/۳


(چه انگریں واهگءِ کتابءَ زورگ بوتگ)

قصیدهءِ هما بهر که آیے تهءَ عشقی پربند کتّارگ بنت ایشاں ماں عربی زبانءَ نسیب ءُ ماں فارسی زبانءَ تشبیب گوشنت. بازےءِ حیال اِنت که همے نسیب یا تشبیبءَ وهدے که جتائیں رنگءُ دروشمے زرت گڑا غزل ای نام کپت. بلے اے حبر په اے حاطرءَ هم منّگ نه بیت که عشقی پربند ءُ غزلءِ نیامءَ مزنیں پیر ءُ تپاوتے هست آ اے وڑءَ که غزلءَ هما چیز که چه ایدگه صنفاں جتا کنت آ آئیے ءِ سیاهگ (Content) نه انت بلکیں شعری هیئت ءُ دروشم (Form) اِنت غزلءِ اولی شرط وَ ایش انت که آئیے هر شعر (دوبند) جتائیں معنا و بزانتے بداریت و ...


بلوچیءِ اوّلی غزل گوش
صبا دشتیاری
قصیدهءِ هما بهر که آیے تهءَ عشقی پربند کتّارگ بنت ایشاں ماں عربی زبانءَ نسیب ءُ ماں فارسی زبانءَ تشبیب گوشنت. بازےءِ حیال اِنت که همے نسیب یا تشبیبءَ وهدے که جتائیں رنگءُ دروشمے زرت گڑا غزل ای نام کپت. بلے اے حبر په اے حاطرءَ هم منّگ نه بیت که عشقی پربند ءُ غزلءِ نیامءَ مزنیں پیر ءُ تپاوتے هست آ اے وڑءَ که غزلءَ هما چیز که چه ایدگه صنفاں جتا کنت آ آئیے ءِ سیاهگ (Content) نه انت بلکیں شعری هیئت ءُ دروشم (Form) اِنت غزلءِ اولی شرط وَ ایش انت که آئیے هر شعر (دوبند) جتائیں معنا و بزانتے بداریت و همے یکیں غزلءِ اے دگه شعراں چه جتاءُ گستا به بیت ءُ اگاں یک بندےءِ تهءَ غمءُ اندوهءِ گپّ اِنت گڑا دگرےءِ تهءَ وشّیءُ شادمانیءِ سرحال ءُ اگاں یکےءِ تهءَ اخلاق ءِ سکین انت گڑا دومیءِ تهءَ آشوبءِ ءُ سرمچاریءِ وڑیں حیال ءُ لیکه آتک کن انت. چوناها غزلءِ تاریخءِ تهءَ مسلسل غزلءِ روایت ءُ تجربه هم گندگءَ کیت. بلے کوّاسانی همے گوشگ انت که غزلءِ بنیاتی لوٹ ءُ گزر همیش انت که آیے هر بندیک جتائیں بنگپ ءُ سرجمیں فکرءُ حیالے بداریت. اگاں چو مه بیت گڑا پابندیں نظم ءُ غزل ءِ میانجیءَ تپاوت کنگ باز مشکل بیت اے حبرءَ من په همے حاطرا کنگایاں که اگاں اے گوشگ به بیت که غزل ءِ پجّار گوں قافیه (پیش رد) ءَ بیت گڑا همے چیز پابندیں نظم ءِ تهءَ هم گندگا کیت . یک دگه حبرے که اے حیال (بزاں تشبیبءِ) ءَ ردکنت آ ایش انت که غزلءِ تهءَ ایوکا مهگل ءُ مهگونءِ ڈیل ءُ بالاد ، کهیب ءُ کرامءِ گپّ جنگ الّم نه انت بلکیں زندءِ همنکر تکءُ پهنات ءُ اڑءُ جنجال که هست انت آ درست ایشیءِ تهءَ هوار بیت کن انت ءُ همے سبب انت که ادبءِ تاریخ ءِ تهءَ غزل ءَ هر دورءُ باریگ ءَ وتا منّینتگ بلے اے حبر هم ڈلگچار کنگ نه بیت که تغزل هم غزلءِ یک مزنین ءُ مهم تریں بهرے ءُ پدا نوں غزلءِ ماناءُ بزانت جنین آدمءِ باروءَ گپّ ءُ تران کنگ انت. اے گوشگ بیت کنت که غزلءِ وتی راجی ءُ سماجی پژدر (پس منظر) بوتگ انت ءُ آیے میلءُ مزاج ءُ المیں لوٹ ءُ گزر بنت که آیےءَ چه ایی دگه صنفاں جتاءُ گستا کن انت.
اے زانگ هژدری انت که غزل فارسی ادبءِ دین انت ءُ لهتے شوهاز کارءُ محققانی گوشگ اِنت که ایشی ءِ بنگیج کنوک ایرانءِ شاعر رودکی انت . ایشانی حیالءَ آییءَ پیش فارسیءِ تهءَ قصیدهءِ دود بوتگءُ غزلءِ نشان مارا گندگءَ نئیت. همے حاطرا شوهاز کار رودکیءَ غزلءِ بن پیرک گوشنت ءُ آیے مرتبهءُ بالادءِ منوک انت پمیشکءَ فارسی شاعرے عنصری گوشیت:
غزل رودکی وار نیکو بود
غزلهاۓ من رودکی وار نیست
ماں فارسی زبانءَ هما شاعراں که اے صنف دیمءَ برتگ ءُ ایشیءِ تهءَ وڑوڑیں کته کاری ءُ تجربه اش کرتگ نامدارین شاعرانی تهءَ دقیقی ، حکیم سنائی ، اوحدی ، مراغی ، عطّار ، رومی ، سعدی ، خسرو ، حسن ، سلمان ، خواجو ءُ حافظ هوار انت. ایشاں فارسی غزلءِ مڈی همنکر گیشءُ ایشیءِ دامن همنکر شابیت ءُ شاهگان کت که غزل وتی چوشیں سرجمیں دروشمءَ اے دگه زبانانی تهءَ اے ڈولءَ نه بیت. غزلءِ روایت چه فارسیءَ اردو ادبءَ آتکگ ءُ اے درگتءَ ولی دکنیءَ بگر تانکه میر تقی میر ، میرزا غالب پدءَ چه اقبالءَ بگر تانکه فانی ، فراق ، حسرت ، ناصر کاظمی ءُ فیض احمد فیضءَ غزلءِ گیوار په ڈولے گوں مهلباں لسّه کتگ ءُ ایشیءِ پهنات گوں وڑوڑیں کته کاری ءُ تجربه هاں پراهءُ شاهگان کتگ ءُ شاعریءِ اے صنف همنکر دیما برتگ که نوں ایشیءَ کس ڈالچار کرت نه کنت ءُ اے گپّ چوش هم وتءَ منّینتگ که په غزلءِ اهمیتءِ کم کنگءَ بازین ادبی سُرپراں جَهـ جت بلے هر سُر پُرے پوڑءَ بوت ءُ آپءَ کپت ءُ غزلءِ مزن مرّیءَ دنیگا هچ تاوانے نه رستگ.
بلوچی ادبءِ تهءَ غزلءِ دود یا چه فارسیءَ آتکگ یا چه اردوءَ ، چوناها لهتے مردمانی حیال انت که چه فارسیءَ آتکگ بلے منی وتی جندءِ حیال انت که اے دین اردو ئیگ انت پرچا که بلوچیءِ هما شاعراں که غزل گوشتگ آیاں چه گیشتر هما انت که وتی شعری زندءِ بنگیجی اردو پربنداں گون کرتگ اِش ءُ اے گپّءَ بلوچی ادبءِ هر وانوکے زانت . نوں اے جست الّم بیت که بلوچیءِ تهءَ غزلءِ بنگیجی کےءَ کرتگ لهتے مردمانی حیال انت که غزلءِ رنگ چه درستاں ساریءَ جام درکءِ پربندانی  گندگءَ کیت. په دلیل مئے یک تجربه کاریں واجکارےءَ جام درّک ءِ اے شعر داتگ:
من گنوکاں که گوں دلءَ جیڑاں
دل گنوک انت که گوں منءَ جیڑ ایت
منی جندءِ حیال انت که جام درّک ءِ گورءَ غزلءِ شوهاز کنگ گیشی یے پرچا که اے گپّ هچ وڑءَ تچکی نه داریت ءُ اے وشمنّیءِ بنی سبب ایش انت که مئے براهندگ غزلءُ عشقی پربندانی میانجیءَ پیرءُ تپاوتءِ کشکءَ تچک کرت نه کن انت. انچوش که اے ردی ءُ وشمنّے که غزل قصیده ءِ تشبیب انت همے پیما اے حبر هم گیشی یے که جام درّک اولی غزل گوش شاعر انت ءُ هما شعرءِ درور که مئے اے واجکارءَ داتگ آ جام درّکءِ عشقیه لچّه ءُ نظمءِ دو بند انتءُ بس چدءُ گیشتر ایشیءَ بستارے نیست. اگاں گندگ به بیت گڑا اے حبر تچک بیت که بلوچی شاعریءِ نوکیں دورءِ بنگیج گوں غزلءَ بیت ءُ ایشیءِ زمانگ کمءُ گیش 1920ءَ هما دیم بیتءُ پٹ ءُ پولءَ چه اے هم سهرا بیت که بلوچی نوکیں شاعریءِ سروک سید ملنگ شاه هاشمی انت.
ملنگ شاه هاشمیءِ زند
سید ملنگ شاه هاشمیءِ زندءِ باروءَ زیات زانگ نه بیت پرچا که بلوچ راجی زندءِ  وانگءُ زانگ دود زیات نه بوتگ ءُ نه اے ربیدگ ءُ دود بوتگ که کسے ءِ پیدا بوگءِ سندءُ سال پکّائیءَ یاد دارگ به بیت. اگاں اے درگتءَ دودے بوتگ هم گڑا آ اے که اگاں یک ویل ءُ سر کپتے که مزن ارزش به بیت گوستگ گڑا آیے پیش ءُ پدی ماهءُ سالانی حساب اِش داشتگ. چوش که فلان مردم فلان بشّءَ سے ماه ساری یا پنچ ماه رندا ودی بوتگ یا بیران بوتگ یا اے ویل کپتگ گڑا فلان مردم دنتان پروشگءَ بوتگ دگه دگه . پمیشکءَ زانگ نه بیت که واجه ملنگ شاهءِ ودی بوگءِ روچ ، ماه ءُ سال کجام انت البت واجهءِ قبرءُ مانشءِ شکّ (لوح)ءِ سرءَ آییءِ بیران بیگءِ سال 1344 نبشتگ ءُ چه پٹءُ پولءَ اے هم پدرا بیت که واجهءَ ورنائیءَ فالجءِ نادراهیءَ گور جتگ ءُ اے وهدءَ آیے سند ءُ سال 43 یا 45 بوتگ. همے نادراهیءِ تهءَ آئیءَ اے کوڑه یله داتگ . اے حسابءَ آیے ودی بوگءِ سال کمءُ گیش 1300 اِنت. اے حبر هم برجاه دارگ لوٹیت که واجهءِ پت ءُ پیرکی هنکین ءُ هند ایرانی بلوچستانءَ دشتیاری چوکاٹ انت که آییءِ پیرک رکّل شاهءِ گمبد همودءَ انت ءُ سک نامدار انت. اے هم کیاس بوت کنت که واجهءِ پت خیر شاهءَ چه دشتیاریءَ گوں وتی مریدان لڈءُ بار کتگءُ لیاریءَ هند ءُ هنکین کتگ واجهءِ جند همدءَ لیاریءِ کسانیں میتگےءَ که کوشقلاتءَ ای گوشنت ودی بوتگ ءُ رندءَ همے لیاریءِ میتگے که چه کوشقلاتءَ دوگامءِ راه انت سیفی لین بغدادیءَ آتک ءُ لوگ ای بست تاریخءِ تاکاں چه اے هم زانگ بیت که آ وهداں لیاریءِ اے بهر تیابے بوتگ ءُ همے دشتیاری ءُ باهو کلاتءِ مردمان اے تیاب په وتی لوگ ءُ جاگهاں آباد کرت.
واجه ملنگ شاه هاشمی ءَ وتی گونڈیءُ ورنائیءِ روچ ءُ سال همدا لیاریءَ گوازینت انت آ زمانگءَ ماں کراچیءَ اسکولاں سندی ءُ گجراتی زبان وانینگ بوتگ اَنت اے کیاس کنگ رد نه بیت که واجه ملنگ شاهءَ هم سندی اسکولان بنیادی تعلیم دربرتگ اَت. چه ملنگ شاهءِ چکءُ نماسگاں اے هم زانگ بیت که واجه سندی ءَ ابید اردوءُ فارسی زبانءَ هم زانتکار بوتگ. ایشیءِ بلکیں بنیادی سبب ایش انت که ورنائیءَ ملنگ شاه هاشمی ءَ هندوستانءِ بازیں دمگانی سیلءُ سوات کتگ اَت ءُ ایشیءِ امکان هم است که آیے سندی ، اردو ، فارسیءِ نامدارین شاعرانی شعرءُ پربندانی سما گور بوتگ.
ملنگ شاه هاشمی ءِ روزگار زند گزرانءِ باروءَ هم زانگ نه بیت مئے بغدادیءَ یک هوٹلے هست انت که سک کوهن انتءُ ملنگ شاهی هوٹل ای گوشنت گمانءَ یا وَ آیے همے هوٹل هلّائینتگ یا هوٹل ای په نولءُ باڑهءَ داتگءُ وتی وهد ای تیلانک داتگ لهتے مردم گوشنت که آییءِ گزرانءِ یک وسیله یے آیے مریدانی نذر ءُ نیاز هم بوتگ انت ءُ گوں ایشیءَ هور آیے بند ءُ تاهیت هم مردماں داتگ.
انچوش که من ساریءَ گوشتگ ات که بلوچیءِ گیشترین غزل گوشاں شروعءَ اردوءِ پڑءَ بورتاچی کرتگ. ملنگ شاه هاشمی چمایاں یکے بوتگ که آییءَ بندرءَ اردو شعر بستگ چوناها آیے بازین اردو پربندانی باروءَ اشکنگ بیت بلے منءَ ایوکءَ واجهءِ یک اردو لچّه یے (نظمے) دست کپتگ که بندرا منقبت (اولیایانی پاک نازینک) انت. چریشیءَ آیے اردو زبانءِ سرا دزرسی شرّیءَ سهرا بیت. دو شعر په درور بچار اِت:
تمها را هوں میں دیوانه بخاری پیر مستانه
پلا تهوڑا سا پیمانه بخاری پیر مستانه
ترے دربار جو آئے مراداں دل کی بهر پادے
ترا درگاه فقیرانه بخاری پیر مستانه
واجهءِ باروءَ اے هم زانگ بیت که آیے ‏ءَ چه هندوستانءِ اردو شاعراں شعری رپک ءُ هنر دربرتگ انت. بلے زانگ نه بیت اے کجام شاعر بوتگ انت. گوش اَنت که وهدے واجه بمبیءِ ترّءُ تابءَ اَت گڑا اودءَ اردوءِ ظفر نامیں شاعرےءَ گوں دوچار کپتءُ وتی اردو پربندانی باروءَ گپّءُ تران ای کرت بلے اے شاعرءَ سکین دات که اگاں اردوءَ گوں هور وتی ماتی زبانءَ شعر پربندۓ گڑا جوان بیت اے وڑءَ تئی فکرءُ سسّا هم شرّیءُ تچکیءَ درانگاز بیت کنت. واجه ملنگ شاهءَ همے سکینءِ پدءَ بلوچی شاعریءِ نیمگءَ دلگوش گور کرت ءُ اے پڑءَ وڑوڑیں تجربه ای کرت ءُ ایشیءِ تهءَ گیشتر کته کاری ءُ تجربه غزلءِ میدانءَ مارا گندگءَ کیت.
واجه ملنگ شاه هاشمی ءِ باروءَ اے هم اشکنگءَ بیت که آئیءَ همک بیگاه بلوچی شعری دیوان برجم کتگ اَتءُ وتی مریدانی دیمءَ وتی نوکیں پربستگیں شعرانی ونتگ. اے هم گوشگ بیت که واجهءَ باز کسان سالیءَ شعر پربندگ بنا کرتگ اَتءُ دانکه زندءِ گڈی دمانءَ بلکیں نادراهیءِ منجوءِ سرءَ هم آئےءَ یکشّءَ شعر پربستگ اَت ءُ پدا کیاس اے هم گوشیت که واجهءَ الّمءَ وتی پر بند نبشتگ انت. منا وَ اے هم معلوم بوتگ که آئے دزنبشت شعرانی دپتر گوں آئے اے دگه ساماناں لوگءَ ایر بوتگ بلے یک عقیدت مندےءَ همے دپتر گوں وت برتگ اَت. من وهدے ایشیءِ پٹءُ پولءَ درآتکاں گڑا زانگ بیت که آئی ءِ ادیرهءِ اولی منجارءِ گورءَ اے دپتر بوتگ که آئے سالروچ (عرس)ءِ وهدءَ عقیدت مندانی دیمءَ اے شعرانی په تبرک ونتگ انت. منی پٹءُ پولءِ وهدءَ اے منجار که نیم نام ای شاهی ات همائیءِ گورءَ بوتگ. کسانیءَ من همے شاهی مدام ملنگ شاهءِ مستریں جنکءِ گورءَ آیگ ءُ روگءَ دیستگ اَت بلے اے وهداں که من په بلوچی زبانءَ سار کت گڑا اے واجکار بیران بوتگ اَت. منءَ اے هم حال رست که اے دپتر همے شاهی ءِ برازتک یا گوهار زتکے ءِ گورءَ اِنت. اے مرد پیشءَ لیاریءِ میتگے شاه بیگ لینءَ نشتگ اَت بلے من که شوهازءَ ای درآتکاں گڑا خبر کپت که آ مروچاں کراچیءِ دگه هندے مهاجر کیمپءَ نشتگ تاں اے وهدءَ من ایشیءِ درگیجگءَ ناکام بوتگاں . منءَ په بژن گوشگ کپیت که داں اے وهدءَ واجه ملنگ شاه هاشمیءِ دست نبشتگیں یک مصرع بلکیں جمله یے هم منءَ دست نه کپتگ. آئے هما کپّے چُنڈی ئیں شعرءُ پر بند که رسنت آ هم  آئے مریداں په دل یاد کرتگ اَنت. بلے چرے مریداں گیشتر بے وانندگءُ ناپوه بوتگ انت ءُ آیانی زبانءِ سرءَ سندیءُ اردوءِ رنگ بوتگ پمیشکءَ ایشاں همے رنگیں زبانءِ لهتے گال چه وتی نیمگءَ واجهءِ پربندانی تهءَ گیش کرتگ انت دگه حبرے که ذهنءَ وتی نیمگءَ بارت ایش اِنت که انچوش گوشگ بیت که واجهءَ بلوچی شعری دیوان جم کرتگ گڑا الّمءَ واجهءَ ابید دگه بلوچ شاعر هم اے دورءَ بوتگ اَنت بلے اے وڑءِ درستیں چیز تاریخءِ دنزءُ مجانی تهءَ گار اِنت ءُ بژنی گپ اَنت که مئے راجی نابودیءَ چه چُشیں مڈیءَ مارا پهک زبهر کرت.
واجهءِ پُشت پداں دو جنک اَنت که یکے آئے مرکءِ وهدءَ سک گونڈ بوتگ ءُ دومی ماتءِ لاپءَ ، اولی جنکءِ نام مریم بی بی اِنت ءُ دومی جنکءِ نام ناز بی بی که بلوچی ادبءِ تهءَ بانل دشتیاریءِ نامءَ مشهور اِنت ، مریم بی بیءِ دو بچ ءُ دو جنک اَنت مستریں جنک که نامے ممتاز اِنت ءُ بلوچیءِ شهسسّا ءُ نمیرانیں سید هاشمیءِ لوگی اِنت دگه سئیں چُکّانی نام بلقیس ، محمد حنیف ءُ محمد طفیل انت. کستریں جنکءِ سے بچ اَنت زین العابدین شاه ، امداد شاه ءُ نادر شاه عادل.
ملنگ شاهءِ غزل
انچوش که من بنگیجءَ گوشتگ اَت که واجهءَ بُندرءَ ماں اردو زبانءَ شاعری کرتگ ایشیءِ بنی سبب ایش اِنت که آ دورءَ شاعراں گیشتر غزل پر بستگ ءُ شعری دیوان ءُ ایندگه مچّیءُ میڑیءِ تهءَ همے شعری صنف گیش دوست دارگ بوتگ ءُ یک شاعرے ءِ مزنی ای گپءَ چه زانگ بیتگ که غزلءِ تهءَ آ داں کجام حدّءَ کامیاب انت ءُ آئیءَ چے وڑیں تجربهءُ تهمیات کرتگ اَنت ءُ زبانءُ اسلوب ءَ بگر دانکه فکرءُ فلسفهءِ حیالءُ لیکه ءُ مارشت ءَ غزلءِ تهءَ چے وڑیں کِردے پیش داشتگ. واجه ملنگ شاه ءَ همے چاگردءُ جاورانی تهءَ وتی شاعریءِ یاتءُ سفر بنا کرت ءُ غزلءِ درستیں لوٹ ءُ گزرای برجاه داشت اَنت. مارا آئیءِ اردو شاعریءِ تهءَ هِندیءِ گالءُ ترکیب تچکءَ گندگءَ کاینت. انچوش که برزءَ په درور داتگیں دوئیں شعراں چه سهرا بیت . پدءَ واجهءِ غزل (اردو) ءِ تچکیءِ باروءَ پریشءَ هم شک کنگ بیت نه کنت که آئیءِ اردوءِ شهزانتیں شاعرانی دیمءَ وتی پربندءَ ایر کرتگ اَنتءُ آیانی رهدربریءَ گوں مادنیں راهے گپتگ اَت. وتی همے تجربه کاریءَ گوں آئے ءَ بلوچی غزلءِ نیمگءَ دیم ترّینت ءُ غزلءِ راستیں تلملءُ کهربا په ڈولے کمات ءُ غزلءِ بانور آراستگ ءُ براهداری کرت.
بیا اِت نوں واجه ملنگ شاه هاشمیءِ پربستگیں غزلءِ تهءَ زبانءُ اسلوب ، فکر ءُ حیال ءِ لالءُ مروارداں درگیجیں وهدے که گپّ زبانءِ کیت گڑا مارا هما پربند که دست کپتگ انت ایشانی تهءَ ایدگه زبان بزاں سندهی ، اردو ، ءُ هندیءِ رنگ گندگءَ کیت. نوں ادا اے جست سرا چست کنت که زاناں اے واجهءِ جندءِ بندری رنگ انت یا که هما مردماں که په دل اے پربندیات کرتگ انت ، همایانی کار پد انت؟ اگاں اے منّگ هم به بیت که چوش که واجه بندرءَ اردوءِ شاعرے بوتگءُ سندی شاعریءِ حاص شاه جور سالوءَ چه باز اثرے زرتگ ، پمیشکءَ آئے زبانءِ سرءَ ایشانی اثر بیگ الّم انت ، بلے اے حبرءَ هما وهدءَ باوری  بوتگ اَت که واجهءِ وتی دستءِ نبشتگیں سیاهگے مئے دیمءَ به بیتیں یا واجهءِ وتی دیمءَ اے پر بند نبیسّگ بیتیں ، چوش که مارا اے وڑیں چیز دست نه کپتگ پمیشکءَ اے گوشگ شرترءُ راست تر بیت که اے ردی ءُ بے رنگی رندی چیز انتءُ انچوش که واجهءِ پربنداں یاد کنوک آئیءِ هما مرید بوتگ انت که وت ناوانندگ بوتگ انت ، پمیشکءَ قیاس گوشیت که اے بے رهبندی همے یاد کنوکانی نیمگءَ چه بوتگ. اے حبر دو سبباں گوشگ بوت کنت اولی ایش که بلوچی کوهنیں شاعری انچوش که مارا سربوتگ ایشیءِ تهءَ هم بازیں سرّا ، برّائی یے هست ءُ دومی ایش که واجهءِ پربندانی گیشتریں گال پهکءُ تچکیں بلوچی ئیگ انتءُ ایشانی تهءَ بے رهبندیءُ بد ڈولی نیست. پمیشکا اے گوشگ راست بیت که اے بے رهبندیءُ گاجیلی گڈیءُ رندءِ کار زوالی انت.
اگاں واجه ملنگ شاه هاشمی ءِ غزلءِ باروءَ اے گوشگ به بیت که ایشیءِ سرا تصوفءِ رنگ گیشتر انت گڑا منی حیالءَ دل اجکّهی گپّے بیگ نه لوٹیت. اے حبر منّینگءَ همے درور باز ءُ بس اِنت که واجهءِ تیوگیں زند وت همے رنگءَ گندگءَ کیت. یکّے وَ ایش که آ ساداتے بوتگ ، دومی ایش اِنت که آئے ءَ پیری مریدیءِ راهءُ رهبند گپتگ ، سیمی ایش که آ وت هم پیر ءُ اولیایانی منّوک ءُ پد گروک بوتگ. سندءُ هندءِ اولیایانی ادیرهءِ زیارت ای کتگءُ آیانی شانءُ شرفءَ شعر پربستگءُ نازینتگ اَنتی . پدا اے یک منّتگیں گپّے که واجه وت هم تصوّف ءِ ٹکّانی منوک بوتگ ءُ یک حسابےءَ اے هم زانگ بیت که آئیءِ سیادی تصوفءِ قادریه ٹکّءَ گوں بوتگ. پدا ایشیءَ ابید اے که آئیءَ سیادی وت هم ذکرءُ ریاضتءِ دیوان برجاه داشتگ اَنت ءُ همیشیءَ گوں هور اے هم زانگ بیت که واجه ٹکّ ءُ تائیتی رهبندانی منّوک بوتگ. اے درستیں چیز اے گپّءَ سهرا کن اَنت که واجهءِ پربندانی هژدری تکءُ پهناتے تصوّف بوتگ. اے مزنیں بژنءِ گپّے که مئے زانتکار وهدے که بلوچی شاعریءِ اے بهرءِ سرءَ گپ جن اَنت گڑا ادءُ اود دست جن انت بلے تصوّف ءِ حوالهءَ تچکیءَ گپ نکن اَنت . ملنگ شاه هاشمی که اے درگتءَ یک مزنیں نامے باریں پرچا ڈالچار کنگ بوتگ.
زانگ لوٹیت که تصوّف ءِ بنءُ بیهـ عشق انتءُ سلوک یا طریقتءِ اے بن هشت اگاں ڈلگچار کنگ به بیت گڑا هچّی پشت نه کپیت. عشق که وت زندءِ بنیات ءُ مزنیں ارواهءِ شکّلیں نور انت باز پراه پهناتءُ شاهگان اِنت ایشیءِ بنگیجی مجاز انتءُ گڈّی اوتاگ گواچنی عشق انتءُ پدا اے هم الّم انت که مجازءَ ابید دیمءَ کنزگ باز مشکل بیت انچوش که اردوءِ یک شعرےءِ تهءَ گوشگ بوتگ:
ممکن نهیں هے حُسن حقیقت کو دیکهنا
آئینهء مجاز اگر سامنے نه هو
ما گندیں که ملنگ شاهءَ عشقءِ اے درستیں منزلانی سکّی ءُ درد مار اتگ ءُ آکبت وتءَ دُرّیں رسول (ص) ءِ جندءَ گوں همگرنچ ے کتگ که سلوک ءُ طریقتءِ گڈی آپسر هم همیش انت. پدا مجازی عشقءِ وارداتءُ تهمیات واجهءَ انچوش وش وشءَ وتی پربندانی تهءَ جاگه داتگ اَنت که آئے شهشنابیءِ منّگءَ ابید دگه راه گندگءَ نئیت مجازی عشقءِ لهتے درور واجه ملنگ شاه هاشمیءِ شاعریءَ اے وڑا آتکگ اَنت:
حسدءَ ازمنیگءَ دژمناں گوں روبرو کندیت
منءَ ارمان کنت زندءَ لبِ قبرءِ دپءَ نِندیت
مبوشیدا گنوکیں دل نئیت پر تو اے ماهیں گل
اے هست انت طلسمی جادو مداری کنت چم بندیت
هزاراں عاشقاں شاعر ملنگ شاه ، چه هدا زانت انت
فرقے انچو فقط هست انت نزانت علم ، ءُ غزل بندیت
ءُ
افسوز هزاراں ارمان گنداں نگنداں دوستءَ
نیست عشقءِ دردءَ درمان گنداں نگنداں دوستءَ
ءُ
بلبل کاینت انت پدءَ دوست نیاینت پرچے 
سبزیں ٹالانی سرءَ نیست انت مروچاں بلبل
ءُ
قاتل تو چمّاں پچ کن خنجر مجن منارا
باز مدّت انت تئی عشقءَ ......
په سالکءَ اے اولی منزل انت ءُ ادا آ گوں جسمءُ اندامءَ همگرنچ انت بلے چریشیءَ دیمءَ دگه آپسرے کیت ءُ ادا چه گواچنی عشق یا حقیقی عشقءِ مادنءُ تچکیں راهے پدّر بیت ءُ اے منزلءِ اولی پدیانک درّیں رسولءِ ذات انت که آئےءَ ابید غیبءُ اندیمیں پردگ پاشک نه بیت. همیشیءِ سببءَ سالک وتی اندرءَ یک رژنے ماریت ایشیءَ نامداریں فلسفی ءُ صوفی ابن عربیءَ حقیقت محمدیءِ نام داتگ. همے گواچنیءُ حقیقت اے دگه صوفی شاعرانی پیمءَ واجه ملنگ شاه هاشمیءَ هم ماراتگ آ گوشیت:
هر کسے عشق محمد(ص) نداریت دلءَ
قسم الله ئیگ انت آ جنّتءِ حقدار نه اِنت
زانگ لوٹیت که عشق ءَ رند تصوّفءِ دگه مزنیں لوٹے اوپارءُ شکر انت. ایشیءِ معناءُ بزانت بندرا ایش انت که بنده حداءِ رضاءُ وشّیءِ دیمءَ وتی ذاتءِ مستیں لیڑهءَ جُوکین ایت ءُ اے حبرءَ منّیت که حداءَ هر چیزے که داتگ آ درست آئے گنجیں درءِ نیامت انتءُ انسان هر چنت ایشیءِ شگرءَ به گیپت کم انت. همے شگر اگاں یک نیمگے سالک ءُ صوفیءِ دلءَ چه درستیں ردیں حیالاں در کنت بزاں کستءُ کینگءُ لبّءُ هرسءَ گڑا دومی نیمگءَ آئے دلءَ حداءِ مهرءُ واهگءَ گوں پرکنتءُ آئے منزلءَ آسان کنت همے حاطرءَ سلوکءِ راهءَ رهادگ بیگءِ وهدءَ شگرءِ کندیل روک کنگ کپیت پمیشکءَ واجه ملنگ شاه گوشیت:
هر کس ءَ شگر حداءِ نیست آ انسان نه اِنت
راست من راست گوشاں آ بنده رحمان نه اِنت
اے یک تچکیں گپے که دنیاءِ تهءَ هستءُ نیست فناءُ بقاءِ یک انچیں رهبندے مارا گندگءَ کیت که ما الّما ایشیءَ ماریں ءُ ایشیءِ سرا بیچار کنیں. دنیاءِ تهءَ هستءُ نیست ، بدلءُ سدلءِ اے کانودءَ هر دور ءُ زمانگءَ مردماں سکین داتگ که آ ایشیءِ اصلءُ بندرءَ بزان انت. همے جاور شهزانتءُ شهسسّائیں مردماں زیات مارتگ ءُ ایشیءِ سرا سنچءُ سماءِ رژن اِش شانک داتگءُ آکبت فکرءُ فلسفهءِ پیمیں چیز ودی بوتگ اَنت. صوفیءُ سالکاں ایشیءَ بے باوریءُ فناءِ نام داتگ پدءَ بنی آدم ءَ چه بدیں کار پداں رکّینگءِ حاطرءَ ایشیءَ یک تحریکے جوڑ کرتگ اے تحریکءِ بنیادی فلسفه ایش اَت که کوڑویں دنیاءَ هچ وڑیں پائیداری ءُ محکمی نیست ءُ انسانءَ وتی اندرءِ دنیا ارزش دیگ لوٹیتءُ آئے پلگارگءِ جهد کنگ لوٹیت. اے یک وڑے ءِ گریز ءُ چه زندءَ تچگءِ رهبندے بلے ایشیءِ یک مثبتءُ جوانیں پهناتے ایش انت که تصوّف ءِ همے حیالءُ لیکه ءِ سببءَ دنیاءِ تهءَ انسانءِ انسانءَ گوں مهرءُ دوستیءِ جذبه شنگءُ تالان بوتگ. دنیاءِ همے بے باوری هر صوفیءُ سالکءَ مار اتگءُ صوفی شاعراں همے فکر وتی پربندانی شماں جاگه داتگ همے پیمءَ واجه ملنگ شاهءَ وتی غزلانی تهءَ هم اے فکرءُ فلسفهءَ را جاگه داتگ. اے دوئیں شعراں بچار اِت:
یک دو روچی هست اے دنیا اعتبارے هچ نیست
آ کُج اِنت سلطان سکندر یادگارے هچ نیست
یا
من مراں بازینے مرتگ باز کیت رندءَ منی
کس نه نندیت پاگ نه بندیت راستیءَ باور کن اِت
تصوف ءِ لیکهءِ ردا صوفیءُ سالکءِ زندءِ گڈی منزل معرفت بزاں بنیادی راستی (Absolute Reality) ءَ پجّارگ انت بزاں سالک وتءَ حداءِ عشقءِ آسءَ انچوش تاپیت که حداءَ سرجمی ءَ وتی اندرا ماریت حداءَ مارگءَ چه ساریءَ آ وتی جندءِ هستی ءُ وجود (Being) ءَ ماریتءُ آئے سرجمیءِ شوهازءَ درکپیت پرچا که جندءِ شوهاز ءُ زانگءَ رند نوں حدا یا تو بگوش که مطلق وجود (Absolute Being) زانگ بیت. انچوش که یک عربی گالوارے گوشنت «من عرف نفسه فقد عرف ربه» بزاں هر کسءَ وتی جند پجّا آورت گڑا بزاں آئےءَ وتی حدا پجّا آورت.
تصوف ءِ زبانءَ وهدے که یک صوفیءُ سالکے وتی جندءِ شوهاز کنت ءُ آئیءِ اصلءُ بندرءَ زانت گڑا آئے نگاهءَ دنیاءِ درستیں چیز وتی اصلءُ بندریں رنگءَ ظاهر بنت. زندءُ مرگءِ دورنگیءُ فرق هلاس بیت. حیاتءُ کائناتءِ یکی ءُ تپاکی ءِ راستیءُ گواچنی چه وتی دیمءَ موجرءَ چست کنت. صوفیءُ سالک زندءِ پیمءَ مرگءَ هم چو پدّرائیءَ گندیتءُ آ نه زندءِ سکّیاں چه دلرنج بیتءُ نه مرگءِ بیمءُ ترسءَ چه بے تاهیر سید ملنگ شاه هاشمی هم هما صوفی غزل گوشے بوتگ که آئے ءَ مرگ چو روچءِ رژنءَ دیستگءُ وتی مرگءِ پیش بندی ای کتگ. نه ایوکءَ ایش بلکیں مرگءَ رند سرجمیں هلاسی بزاں مطلق فناءِ فکرءُ حیالے ءِ نیمگءَ هم مئے دلگوش ے گور کنائینتگ.
اے زانگ لوٹیت که تصوفءِ تهءَ دو حیال ءُ فکر باز پر ارزش انت اولی اے که سالک وتی جندءَ حداءِ وجودءَ گوں همرنگ کنت ءُ ایشیءَ سرجمیں نیستی بزاں مطلق فنا گوشنت غالبءِ اے شعر همے فکرءَ پدّرا کنت:
قطره دریامیں جو مل جائے دریا هو جائے
کام اچهاهے وه جس کا که مال اچها هے
دومی لیکه ءُ تصور ایش انت که صوفی ءُ سالک فناءَ رند نمیرانیں زندے ءَ امباز کنتءُ هر جاگهءَ که آ حداءِ وجودءِ معرفتءَ زیریت همودا آ وتی جندءِ وجودءُ هستیءِ ارزشءِ معرفتءَ هم گندیت ایشیءَ فلسفهءُ تصوفءِ زبانءَ مقام عبدیت گوشنت. علامه اقبالءِ اے شعر همے نیمگءَ اشاره کنت:
متاعِ بے بها هے دردءُ سوزءُ آرزومندی
متاعِ بندگی دے کرنه لوں شانِ خداوندی
سید ملنگ شاه هاشمیءِ پربنداں چه سرجمیں نیستی بزاں مطلق فنا ءِ فکرءُ حیال سهرا بیت په درور اے شعراں بچار اِت:
من مراں قبرءَ منیگءَ چوکءُ چار راهءَ کن اِت
گریوگءِ بدلءَ منیگءَ چاپءُ نازینکءَ جن اِت
من مرتگاں شما زندگ بزان اِت من حواله آں شمۓ
بر منءَ قبرءَ کن اِت یا وَ مساڑاں سر کن اِت
ملنگ شاه هچ نه کرت زندءَ وتی راهءَ حداءِ مسکیں ملنگ
وپتگ ۓ تو حاکانی چیرا نوں حدا‏ءَ یات کن اِت
واجه ملنگ شاه هاشمیءِ ازمءُ شاعریءِ سرءَ باز کم کار بوتگ بلکیں اگاں من اے بگوشاں که په رهبند بِهـ کار نه بوتگ هم رَد نه بیت. اے سکین بژنی گپ انت که ما وتی تاریخءُ خاص زبانءُ ادبءِ تاریخءِ نیمگءَ باز کم دلگوش گور کرتگ ایشیءِ راجیءُ تاریخی سبب هرچی که به بنت بلے اے زانگءُ مارگ الّم بیت که یک راجءُ استمانے ایوکءَ وتی زبانءُ ادبءَ گوں زندگءُ زانگ بیت پرچا که په زندءَ زبانءُ پدءَ انچیں زبان که زندءِ درستیں لوٹ ءُ گزراں پورا به کنت هر دورءُ باریگءَ الّم زانگ بوتگءُ راج بے زبانءَ کدی سلامت نه مانیت . نمیرانیں سید هاشمی گوشیت:
راجے که به بیت گنگ نه مانیت نه مانیت
مانیت په ادارکے بزاں زندگءَ مردار
مارا نوں جهد کنگ لوٹیت که وتی کوهنیں شعری مڈیءِ باروءَ پٹءُ پولءِ سائنسی رهبنداں برجاه به داریں ءُ وتی زبانءُ ادبءِ حاطرءَ گوں نیکیں واهگءُ راستیں باهندءَ وتی جهدءُ کوشستاں برجاه بداریں که مئے ادبءِ زند مئے ماتیں زبانءِ زند اِنتءُ زبانءِ زند مئے وتی جندءِ پجّارءُ زانت اِنت.

  نظرات ()
مطالب اخیر کریچءُ اگریچ - سید هاشمی فرهنگی که گروگان سیاست است بلوچستان زیبای من - لادیز بلوچستان زیبای من بلوچستان زیبای من بلوچستان زیبای من بلوچستان زیبای من - درخت کُنـار - نوروز 92 سربــــاز بلوچستان زیبای من - سرباز روستای کوهمیتگ - نوروز 92 بلوچستان زیبای من بلوچستان زیبای من
کلمات کلیدی وبلاگ بلوچی شعر (۱۱٩) شعر (۳۳) خبر (۳٠) عکس (٢٤) سید ظهورشاه هاشمی (٢۱) عابد آسکانی (۱۸) مطلب (۱٤) علی بخش دشتیاری (۱۳) سید نمدی (۱۱) بلوچستان (۱٠) مقاله (٩) تاج محمد طائر (٩) بلوچستان زیبای من (۸) صبا دشتیاری (٦) مولابکش پیک (٥) عطاشاد (٥) بهادر نادری (٥) نسرین بهجتی (٤) کریم دشتی (٤) فریدون مشیری (٤) موسیقی (٤) ایرانشهر (٤) سرباز (۳) احمد شاملو (۳) بشیر بیدار (۳) مراد ساحر (۳) سید ظهور شاه هاشمی (۳) لادیز (۳) موسیقی بلوچی (۳) ملا کریمداد کزوری (٢) جشنواره بومی سروده ها (٢) کریم بلوچ (٢) حاجی غلام حیدر قبا کزوری (٢) ماشاء‌الله بامری (٢) رفیق نواب (٢) مسلم ارجنگ (٢) عبدالوهاب ایرانژاد (٢) تنزءُ تیر (٢) سیما سردارزهی (٢) دره رودخانه سرباز (٢) عباس ریکی (٢) سید گرگیج (٢) ملاچمل (٢) اشرف سربازی (٢) مولوی عبدالله روانبُد (٢) خاش (٢) غنی پهوال (٢) طارق جهانگیری (٢) گروه رستاک (٢) ادبیات (٢) مصاحبه (٢) سعدی (٢) هوشنگ ابتهاج (٢) پرویز شاپور (٢) سهراب سپهری (٢) کاریکلماتور (٢) روز خبرنگار (۱) چابهار (۱) دامن (۱) تفتان (۱) مهدی اخوان ثالث (۱) زبان بلوچی (۱) عمر خیام (۱) روز جهانی زن (۱) سید هاشمی (۱) رودخانه (۱) ویدئو (۱) عبدالحسین مختاباد (۱) اخوان ثالث (۱) ترجمه (۱) حافظ (۱) خیام (۱) زاهدان (۱) فیلم (۱) نقاشی (۱) سیاست (۱) فروغ فرخزاد (۱) فرهنگ (۱) زبان مادری (۱) گفتگو (۱) زمستان (۱) داستان (۱) علی میرکازهی (۱) غذای سالم (۱) عمر خیام نیشابوری (۱) درخت کنار (۱) کوهمیتگ (۱) قیصر امین پور (۱) دریای مکران (۱) فتیح محمد شهلی بر (۱) جلیل عارف (۱) عبدالحکیم ملازهی (۱) میر احمد دهانی (۱) سرحد رنگ / جمءُ جاڑ: عزیز یادینی (۱) فرهنگ و زنان (۱) دختر بلوچ (۱) سرحد رنگ (۱) آزمانک (۱) یوسف انیس (۱) ارشاد پرواز (۱) منیر مومن (۱) ادریس درازهی (۱) هفته فرهنگی سیستان و بلوچستان (۱) منظور بسمل (۱) عبدالصمد امیری (۱) محمد علی هاشمزهی (۱) عبدالمجید گوادری (۱) سوزندوزی (۱) کلو اومر (۱) زیورآلات زنان بلوچ (۱) مجید عاجز (۱) جشنواره خرما (۱) گلنساء مبارکی (۱) رزاق دیدگ (۱) معماری بلوچستان (۱) شهرداری ایرانشهر (۱) محمد علی سپانلو (۱) چاکر چاکرزهی (۱) چراگ لاشاری (۱) علی اکبر جعفری (۱) سفرنامه تفتان (۱) یعقوب عامل (۱) صدیق آزاد (۱) دکتر ملک طوقی (۱) بشیر احمد بلوچ (۱) ملا فاضل (۱) م بشکل (۱) عبدالحمید ایران نژاد (۱) وسیم صادق (۱) روستای کهن هر (۱) کزوری - خالقداد آریا (۱) تفتان در میان ابرها (۱) کارواندر (۱) باغهای سرباز (۱) نخل و ماه (۱) مهتاب نوروزی (۱) نوک آباد (۱) کوه مادر (۱) امبر صبا (۱) فرهنگ بلوچستان (۱) منصور بلوچ (۱) بلوچی زبانءُ لبزانک (۱) هوشنگ سامانی (۱) غلامقادر رحمانی (۱) رسول بخش زنگشاهی (۱) موسی بلوچ (۱) دونلی نواز (۱) غلام بهار (۱) عارف شهیم (۱) عزیز یادینی (۱)
دوستان من پهره کوکار رهشون رها بلوچ رازگو بلوچ بردیا بلوچ لاشار نائی بلوچ ارتباط رضا شیرانی میراث سرباز نسرین بهجتی بلوچ و بلوچستان بلوچ و بلوچستان بلوچستان گدروزیا موسیقی بلوچستان علوم ارتباطات و روابط عمومی روابط عمومی شهرداری ایرانشهر کارتن هایی از خدایار نارویی ای مکران ای مکران روزنامه بلوچستان وب سایت ورنایان سرباز فیروزآباد ارتباط ایرانشهر عصر زاهدان2 فرهاد دستیار آهنگ بلوچ سایه بلوچ پیام بلوچ سرچمّگ جوئیگ روزدرا پلیوار محمد مختومی پرتال زیگور طراح قالب